Trẻ em trước những nguy cơ mới: Cần một 'tấm lá chắn' pháp lý hiệu quả hơn

Liên tiếp các vụ việc bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, ngộ độc thực phẩm trong trường học, bắt nạt trên không gian mạng và lộ lọt dữ liệu cá nhân đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về những nguy cơ ngày càng phức tạp đối với trẻ em hiện nay. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý, đồng thời nâng cao hiệu quả thực thi nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.

Trong cuộc trao đổi với báo chí, TS.LS Đặng Văn Cường từ Hội Bảo vệ trẻ em Việt Nam đã phân tích những khoảng trống cần được lấp đầy trong hệ thống pháp luật trước các thách thức mới của môi trường số, sức khỏe học đường và an toàn thực phẩm. Bên cạnh đó, ông cũng chỉ ra khoảng cách giữa quy định và thực tiễn, những bất cập trong cơ chế phối hợp giữa các chủ thể có trách nhiệm, đồng thời đề xuất các giải pháp lấy phòng ngừa làm trọng tâm để tạo dựng môi trường an toàn cho trẻ.

TS.LS Đặng Văn Cường nhận định: 'Mặc dù Việt Nam đã có Luật Trẻ em 2016, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), Luật An ninh mạng 2018 cùng nhiều văn bản khác, tuy nhiên vấn đề hiện nay không nằm ở việc thiếu luật mà là thiếu sự liên thông giữa các quy định và thiếu cơ chế điều chỉnh những nguy cơ mới'. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu sinh trắc học và quảng cáo trực tuyến hướng tới trẻ em đang phát triển vượt quá tốc độ cập nhật của các văn bản pháp luật hiện hành.

Về vấn đề an toàn thực phẩm học đường, chuyên gia nhấn mạnh: 'Chế tài xử lý đã có, nhưng cơ chế giám sát và kiểm soát rủi ro ngay từ đầu vẫn còn hạn chế'. Cần thiết lập quy trình bắt buộc về đánh giá rủi ro tại các cơ sở giáo dục, khu vui chơi và môi trường mạng, cùng với đó là cơ chế phản ứng nhanh khi phát hiện dấu hiệu bất thường nhằm ngăn chặn kịp thời các sự việc nghiêm trọng xảy ra.

Để xây dựng một hành lang pháp lý đủ mạnh, TS.LS Đặng Văn Cường đề xuất ba ưu tiên chính: (1) Hoàn thiện pháp luật theo hướng phòng ngừa chủ động trước các rủi ro kỹ thuật số và sức khỏe; (2) Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả với trách nhiệm cá nhân rõ ràng; (3) Đầu tư mạnh mẽ cho hệ thống bảo vệ trẻ em từ cơ sở, phát triển đội ngũ công tác xã hội và tư vấn tâm lý học đường.

Bảo vệ trẻ em không chỉ là trách nhiệm của riêng cơ quan nhà nước mà cần sự vào cuộc của cả gia đình, nhà trường và cộng đồng. Một hệ thống pháp luật hiệu quả cần phải lấy trẻ em làm trung tâm, đảm bảo mọi chính sách đều được đánh giá tác động kỹ lưỡng trước khi ban hành, từ đó tạo dựng 'lá chắn' vững chắc cho thế hệ tương lai.