Phòng tránh thực phẩm bẩn hay xây thêm bệnh viện? - Kỳ 1: Thực phẩm bẩn bủa vây, hơn 200 bệnh từ bữa ăn

Từ bữa ăn gia đình đến các quán ăn, nỗi lo về thực phẩm bẩn luôn thường trực, tạo nên tâm lý 'ăn gì cũng sợ' trong cộng đồng. Theo số liệu từ Bộ Y tế, thực phẩm không đảm bảo vệ sinh là nguồn gốc của hơn 200 loại bệnh khác nhau, từ các ca ngộ độc cấp tính, tiêu chảy đến những bệnh lý mãn tính nguy hiểm, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm.

Tại phiên thảo luận của Quốc hội ngày 25-11-2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định vấn đề an toàn thực phẩm chính là nền tảng sức khỏe của người dân: 'Nếu không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không thể đủ, đào tạo bao nhiêu bác sĩ cũng không thể giải quyết được vấn đề này'. Định hướng này đang được tích cực đưa vào dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, dự kiến trình Quốc hội trong tháng 10-2026.

Việc hạn chế thực phẩm bẩn không chỉ giảm áp lực cho hệ thống y tế mà còn giúp người tiêu dùng yên tâm, xóa bỏ tâm lý hoang mang, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp và nông dân chuyển đổi mô hình sản xuất, chế biến sạch. Sự gia tăng của các vụ ngộ độc thực phẩm trong thời gian qua đang gióng lên hồi chuông báo động về công tác kiểm soát an toàn thực phẩm.

Tại các chợ truyền thống ở TP.HCM, nhiều sản phẩm như thịt, cá, nội tạng và thực phẩm chế biến sẵn vẫn được bày bán thủ công, thiếu thông tin nguồn gốc. Người tiêu dùng chủ yếu dựa vào sự quen biết, trong khi các cơ quan chức năng cần thiết lập một hệ thống minh bạch hơn từ khâu sản xuất đến phân phối.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ sinh học và Công nghệ thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội), phân loại nguyên nhân gây mất an toàn thực phẩm thành hai nhóm: khách quan và chủ quan. Đặc biệt, nhóm chủ quan xuất phát từ hành vi trục lợi, sử dụng hóa chất bảo quản và 'phù phép' thực phẩm ôi thiu thành tươi sống, gây rủi ro cực kỳ nguy hiểm cho sức khỏe cộng đồng.

TS Ngô Thị Kim Oanh từ Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho biết, WHO xác định thực phẩm không an toàn gây ra hơn 200 loại bệnh với khoảng 600 triệu ca bệnh mỗi năm trên toàn cầu. Những chất tồn dư, kim loại nặng hay độc tố tích tụ dần qua thời gian thường gây ra các bệnh lý mãn tính, ung thư mà người bệnh khó lòng nhận ra ở giai đoạn sớm.

Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai), chỉ rõ ba tác nhân chính gây ngộ độc: hóa chất, vi sinh vật và độc tố tự nhiên. Ông nhấn mạnh rằng năng lực kiểm nghiệm hiện nay đang dần tụt hậu so với sự xuất hiện của các hóa chất mới, đồng thời khó khăn trong việc truy xuất nguồn gốc đang là điểm nghẽn lớn trong quản lý.

Số liệu từ Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm (14-7) cho thấy ngành y tế đã kiểm tra hơn 118.000 cơ sở, phát hiện 5.695 đơn vị vi phạm. Lực lượng công an cũng xử lý hơn 4.600 vụ vi phạm, khởi tố 95 vụ án, tăng đáng kể so với cùng kỳ năm trước.

Trong 6 tháng đầu năm, cả nước ghi nhận 58 vụ ngộ độc thực phẩm với 1.573 người mắc, trong đó có 12 vụ xảy ra tại bếp ăn trường học với 741 học sinh. Đây là bằng chứng cho thấy cần có những chế tài nghiêm khắc hơn để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.