Phụ gia thực phẩm: Hiểu đúng về an toàn và cách sử dụng hợp lý

Phụ gia thực phẩm là thành phần thiết yếu trong các sản phẩm chế biến sẵn như đồ uống, thực phẩm đóng gói và bánh kẹo. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các chất này được bổ sung với mục đích kỹ thuật cụ thể, bao gồm bảo quản, duy trì chất lượng, cải thiện màu sắc, hương vị hoặc cấu trúc sản phẩm.

Không phải tất cả thực phẩm đều chứa phụ gia. Phần lớn các loại thực phẩm tươi sống hoặc chế biến tối thiểu thường không cần đến các thành phần bổ sung này. Phụ gia được phân thành nhiều nhóm như chất bảo quản, tạo màu, tạo ngọt, điều vị, chống oxy hóa và chất ổn định, mỗi loại đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn và giá trị cảm quan của thực phẩm công nghiệp.

Việc sử dụng phụ gia không dựa trên cảm tính mà phải tuân thủ các quy trình đánh giá nghiêm ngặt. Ủy ban Chuyên gia chung của FAO/WHO về Phụ gia thực phẩm (JECFA) thực hiện các nghiên cứu độc chất học để xác định độ an toàn. Dựa trên dữ liệu này, JECFA thiết lập Lượng ăn vào hằng ngày chấp nhận được (ADI) — mức tiêu thụ an toàn tối đa hằng ngày trong suốt cuộc đời mà không gây rủi ro đáng kể cho sức khỏe. Các tiêu chuẩn quốc tế của Codex đều dựa trên những đánh giá chuyên sâu này.

Dù một chất đã được cấp phép, người tiêu dùng không nên lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn. Một chế độ ăn quá nhiều thực phẩm công nghiệp không chỉ dư thừa phụ gia mà còn tiềm ẩn nguy cơ nạp quá mức đường, muối và năng lượng. Người tiêu dùng cần lưu ý đến tổng lượng và tần suất sử dụng thay vì chỉ tập trung vào rủi ro đơn lẻ của từng loại phụ gia.

Đối với chất tạo ngọt không đường như aspartame, sucralose, hay stevia, WHO đã đưa ra khuyến cáo năm 2023 về việc không sử dụng chúng như một công cụ lâu dài để kiểm soát cân nặng hay giảm nguy cơ bệnh không lây nhiễm. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc các chất này là độc hại, mà là sự phân biệt giữa đánh giá an toàn độc chất học và bằng chứng về hiệu quả sức khỏe dài hạn.

Lời khuyên thiết thực cho người tiêu dùng là hình thành thói quen đọc nhãn dinh dưỡng và danh sách thành phần trước khi mua sắm. Đừng chỉ tin vào các cụm từ như 'ít đường' hay 'không calo', mà hãy xem xét tổng thể giá trị dinh dưỡng. Ưu tiên các loại thực phẩm tươi, ngũ cốc nguyên hạt, rau củ quả và hạn chế thực phẩm chế biến sâu sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào các chất phụ gia, bảo vệ sức khỏe gia đình hiệu quả hơn.