Thay đổi khẩu phần ăn: Nguy cơ tiềm ẩn từ thực phẩm siêu chế biến đối với sức khỏe cộng đồng

Một gói mì ăn liền cho bữa sáng, đồ ăn chế biến sẵn cho bữa trưa hay một chai đồ uống đóng sẵn khi tan làm... Những lựa chọn này ngày càng trở nên quen thuộc bởi sự nhanh chóng và phù hợp với nhịp sống đô thị. Tuy nhiên, phía sau sự tiện lợi đó là một vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng lo ngại khi khẩu phần ăn đang dịch chuyển theo hướng gia tăng thực phẩm giàu năng lượng, natri và đường tự do, trong khi thiếu hụt rau, quả và ngũ cốc nguyên hạt.

Theo một nghiên cứu mới trên tạp chí Family Medicine and Community Health, cứ mỗi 100g thực phẩm siêu chế biến (UPF) tiêu thụ thêm mỗi ngày sẽ làm tăng 14% nguy cơ mắc bệnh tim mạch, 4% nguy cơ ung thư và 2% nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa hoặc tiểu đường. TS. Xiao Liu, bác sĩ tim mạch tại Bệnh viện Tưởng niệm Tôn Trung Sơn và nghiên cứu sinh tại Đại học Duke-NUS (Singapore), khuyến nghị việc thay thế bằng thực phẩm toàn phần là chìa khóa để phòng ngừa bệnh mãn tính.

Tại Việt Nam, dữ liệu từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho thấy chế độ ăn không hợp lý liên quan đến khoảng 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. TS.BS Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), nhận định rằng sự gia tăng của các chuỗi bán lẻ hiện đại và nền tảng giao đồ ăn trực tuyến đã thay đổi hoàn toàn cách người dân tiếp cận thực phẩm. Dự báo đến năm 2028, quy mô bán lẻ thực phẩm đóng gói tại Việt Nam sẽ đạt 26,9 tỷ USD, tăng 45,7% so với giai đoạn 2024 - 2028.

Muối và Natri là những yếu tố đáng quan ngại nhất. Mặc dù lượng muối tiêu thụ trung bình của người Việt đã giảm từ 9,42g/ngày (năm 2015) xuống 8,07g/ngày (năm 2021), con số này vẫn cao gấp 1,6 lần so với khuyến nghị của WHO (dưới 5g/ngày). PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cảnh báo rằng natri không chỉ có trong gia vị nêm nếm mà còn “ẩn” trong các loại thực phẩm đóng gói và đồ ăn vặt.

TS. Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, cho biết tổ chức này đang phối hợp với các cơ quan chức năng xây dựng Mô hình Phân loại Dinh dưỡng và các ngưỡng giới hạn đối với chất béo, đường và muối. Kinh nghiệm từ Chile cho thấy việc áp dụng nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì đã giúp doanh số thực phẩm nhiều đường giảm 37% và thực phẩm nhiều muối giảm 22%, tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải cải thiện công thức sản phẩm.