Thực phẩm siêu chế biến: Góc khuất đằng sau sự tiện lợi và rủi ro sức khỏe tiềm ẩn

Thuật ngữ "thực phẩm siêu chế biến" xuất phát từ hệ thống phân loại thực phẩm NOVA, do nhóm nghiên cứu của Giáo sư Carlos Monteiro tại Đại học São Paulo (Brazil) phát triển. Hệ thống này phân loại thực phẩm thành bốn nhóm, dựa trên mức độ chế biến từ thô sơ đến phức tạp.

Thực phẩm siêu chế biến thường chứa các thành phần không phổ biến trong căn bếp gia đình, bao gồm chất bảo quản hóa học, chất nhũ hóa, dầu hydro hóa, siro ngô hàm lượng fructose cao, cùng các phẩm màu và hương liệu nhân tạo. Trải qua các công đoạn công nghiệp như ép đùn, tạo hình và biến đổi hóa học, sản phẩm cuối cùng thường mất đi hoàn toàn hình thái tự nhiên của nguyên liệu gốc.

Việc duy trì tiêu thụ thực phẩm tươi sống và ít chế biến vẫn là yếu tố then chốt để cải thiện sức khỏe và kéo dài tuổi thọ cho cộng đồng. Ảnh: Thùy Vân

Những lo ngại về tác động tiêu cực của thực phẩm siêu chế biến đang gia tăng, khi nhiều nghiên cứu liên kết chúng với các bệnh tim mạch, đái tháo đường và tử vong sớm. Giới khoa học hiện đang tranh luận về việc liệu rủi ro xuất phát từ chất lượng dinh dưỡng kém hay chính từ quy trình sản xuất công nghiệp.

Một nghiên cứu từ Viện Food is Medicine thuộc Đại học Tufts, đăng trên tạp chí American Journal of Public Health, cho thấy quá trình chế biến đóng vai trò độc lập gây hại. Người tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến ghi nhận sức khỏe kém hơn, ngay cả khi đã kiểm soát các yếu tố về giá trị dinh dưỡng truyền thống.

Tiến sĩ Dariush Mozaffarian, bác sĩ tim mạch và tác giả chính của nghiên cứu, nhấn mạnh: "Các yếu tố như sự biến đổi cấu trúc tế bào, mất đi hợp chất có lợi, cùng sự thôi nhiễm hóa chất từ bao bì tạo ra rủi ro mà các chính sách dinh dưỡng truyền thống chưa giải quyết được."

Nghiên cứu phân tích dữ liệu từ Khảo sát Kiểm tra Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia (NHANES) giai đoạn 1999-2018. Kết quả chỉ ra rằng cứ mỗi 10% calo tăng thêm từ thực phẩm siêu chế biến, người tiêu dùng có xu hướng tăng cân, huyết áp cao, kiểm soát đường huyết kém và cholesterol không thuận lợi.

Juna Hatta-Langedyk, tác giả chính của nghiên cứu, cảnh báo về quy mô vấn đề khi thực phẩm siêu chế biến chiếm hơn 50% lượng calo nạp vào của người lớn và 60% ở trẻ em. Đây là ưu tiên y tế công cộng cấp bách.

Về định hướng chính sách, các nhà nghiên cứu khuyến nghị xây dựng định nghĩa quốc gia về thực phẩm siêu chế biến, thúc đẩy dán nhãn cảnh báo, hạn chế phụ gia và kiểm soát nghiêm ngặt bữa ăn học đường.