Lợi nhuận phi pháp từ vi phạm an toàn thực phẩm lên tới 1.000%: Thách thức từ chế tài xử phạt nhẹ

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng công an cả nước đã phát hiện và xử lý 5.992 tổ chức, cá nhân vi phạm các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm, ghi nhận mức tăng 102% so với cùng kỳ năm 2025. Cơ quan chức năng đã khởi tố 123 vụ án với 249 bị can để điều tra các hành vi sai phạm.

Đại tá Trần Viết Phương, Phó cục trưởng Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an), chia sẻ tại diễn đàn 'Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động' rằng lợi nhuận bất chính từ các vi phạm này có thể lên tới 1.000%. Tuy nhiên, mức xử phạt hiện hành vẫn còn quá nhẹ, không tương xứng với những ảnh hưởng nghiêm trọng đến giống nòi, an ninh xã hội và uy tín thương hiệu quốc gia.

Nhiều vụ việc nghiêm trọng đã được lực lượng chức năng bóc gỡ, bao gồm: sử dụng thịt lợn nhiễm bệnh tại Hải Phòng, Hà Nội, Bắc Ninh; sử dụng hóa chất 6-benzylaminopurine trong sản xuất giá đỗ tại Quảng Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình; sử dụng hàn the trong chế biến mì; hay dùng natri silicate để sơ chế ốc tại TP.HCM. Bên cạnh đó, các vụ sản xuất thực phẩm chức năng và thực phẩm bổ sung giả tại Thanh Hóa, Bắc Ninh, Đắk Lắk cũng gây nhức nhối trong dư luận.

Theo đại diện Bộ Công thương, trong nửa đầu năm nay, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra và xử lý 2.124 vụ vi phạm về an toàn thực phẩm với số tiền phạt khoảng 16,9 tỉ đồng. Ngoài ra, 424 vụ vi phạm trong lĩnh vực thương mại điện tử đã bị xử phạt 7,9 tỉ đồng. Các hành vi phổ biến bao gồm kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, không tuân thủ quy định về kiểm nghiệm, ghi nhãn sai lệch và công bố sản phẩm không đúng quy định.

Các chuyên gia tại diễn đàn đã chỉ ra những lỗ hổng trong công tác hậu kiểm. Cơ chế tự công bố sản phẩm theo Luật An toàn thực phẩm hiện nay thiếu sự sàng lọc tiền kiểm, và các cơ quan quản lý chưa được quy định trách nhiệm rõ ràng khi tiếp nhận hồ sơ. Việc hậu kiểm lỏng lẻo, thiếu phân tích chỉ tiêu chất lượng khiến nhiều sản phẩm không đạt chuẩn vẫn lưu hành rộng rãi.

Hệ thống pháp luật hiện còn nhiều bất cập, đặc biệt là Luật Quảng cáo chưa đủ sức răn đe đối với các hình thức biến tướng, và các quy định về hàng giả, hàng kém chất lượng còn thiếu sự phân định rõ ràng. Điều này tạo kẽ hở cho các đối tượng gian lận xuất xứ, gây khó khăn lớn cho công tác quản lý và xử lý của lực lượng chức năng.